കടത്തിൻ്റെ നിഴലിൽ ‘അച്ഛാ ദിൻ’

Follow the FOURTH PILLAR LIVE channel on WhatsApp 

രാജ്യസഭയിൽ ഡോ.ജോൺ ബ്രിട്ടാസ് ഉന്നയിച്ച ചോദ്യത്തിന് 2026 ജൂലൈ 21ന് ധനകാര്യ മന്ത്രാലയം നൽകിയ മറുപടി ഇന്ത്യയുടെ പൊതു ധനസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു. സർക്കാർ നൽകിയ കണക്കുകൾ ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ വരണ്ട സാമ്പത്തിക പട്ടികകളായി തോന്നാം. എന്നാൽ അതിനുള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് ഒരു രാജ്യത്തിൻ്റെ ഭാവിയെ ബാധിക്കുന്ന വലിയ ആശങ്കയാണ്. വികസനത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും തൊഴിലിനും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആരോഗ്യത്തിനും ചെലവാകേണ്ട പൊതുപണം, ദിനംപ്രതി വലുതാകുന്ന കടബാധ്യതയുടെ ഭാരത്തിൽ കൂടുതൽ കൂടുതൽ കുടുങ്ങുകയാണ്.

2026 മാർച്ച് 31ലെ കണക്കിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാരിൻ്റെ ആകെ കടബാധ്യത 201.17 ലക്ഷം കോടി രൂപയാണ്. ഇത് താൽക്കാലിക കണക്കാണെന്നും മന്ത്രാലയം വ്യക്തമാക്കുന്നു. 2021-22 സാമ്പത്തികവർഷത്തിൽ ഇത് 138.66 ലക്ഷം കോടി രൂപയായിരുന്നു. അതായത് വെറും 5 വർഷത്തിനുള്ളിൽ കേന്ദ്രകടത്തിൽ 62.51 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ വർധന. ശതമാനക്കണക്കിൽ നോക്കിയാൽ ഏകദേശം 45 ശതമാനം വർധന. ഒരു കുടുംബത്തിൻ്റെ കടം 5 വർഷംകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ വളർന്നാൽ ആ വീട്ടിൽ ആശങ്ക നിറയും. ഒരു രാജ്യത്തിൻ്റെ കടമാണ് ഇത്രയും വേഗത്തിൽ വളരുന്നത് എന്നതാണ് ഇവിടെ കൂടുതൽ ഗുരുതരം.

സർക്കാർ നൽകിയ പട്ടിക പ്രകാരം, കേന്ദ്രസർക്കാരിൻ്റെ ആകെ കടം 2021-22-ൽ 138.66 ലക്ഷം കോടി രൂപയായിരുന്നു. 2022-23ൽ അത് 156.13 ലക്ഷം കോടിയായി. 2023-24ൽ 171.70 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി. 2024-25ൽ 185.95 ലക്ഷം കോടിയായി. 2025-26ൽ, താൽക്കാലിക കണക്കുപ്രകാരം, അത് 201.17 ലക്ഷം കോടി രൂപയിലെത്തി. ഓരോ വർഷവും രാജ്യം കടത്തിൻ്റെ മറ്റൊരു ഉയർന്ന പടിയിലേക്ക് കയറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നാണ് ഈ കണക്കുകൾ പറയുന്നത്.

ഉൾക്കടവും പുറംകടവും ഉയരുന്നു

കടബാധ്യതയുടെ പ്രധാനഭാഗം ആഭ്യന്തര കടമാണ്. 2021-22ൽ കേന്ദ്ര സർക്കാരിൻ്റെ ആഭ്യന്തര കടം 132.08 ലക്ഷം കോടി രൂപയായിരുന്നു. 2025-26ൽ അത് 191.28 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി. അതായത് ആഭ്യന്തര കടത്തിൽ മാത്രം 59.20 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ വർധന. വിദേശകടവും ഇതേ കാലയളവിൽ 6.58 ലക്ഷം കോടി രൂപയിൽ നിന്ന് 9.89 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നു. വിദേശകടം നിലവിലെ വിനിമയനിരക്കിലാണ് കണക്കാക്കിയതെന്നും മന്ത്രാലയം കുറിപ്പിൽ പറയുന്നു.

സർക്കാർ നൽകിയ വിശദീകരണപ്രകാരം, ആഭ്യന്തര കടത്തിൽ പബ്ലിക് അക്കൗണ്ട് ബാധ്യതകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. എഫ്.ആർ.ബി.എം. നിർവചനപ്രകാരമുള്ള കടബാധ്യതകൾ കാഷ് ബാലൻസും കാഷ് ഇൻവെസ്റ്റ്മെൻ്റും കുറച്ച ശേഷമുള്ളതാണ്. എന്നാൽ outstanding EBRs അഥവാ അധിക ബജറ്ററി വിഭവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ബാധ്യതകളും കടത്തിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ടെന്ന് രേഖ പറയുന്നു. ഈ സാങ്കേതിക വിശദീകരണങ്ങൾ സാധാരണ വായനക്കാരന് ദൂരെയുള്ള സാമ്പത്തിക പദങ്ങളായി തോന്നാം. പക്ഷേ അതിൻ്റെ ലളിതമായ അർത്ഥം ഇതാണ്: കേന്ദ്ര സർക്കാരിൻ്റെ ബാധ്യതകൾ പല തലങ്ങളിലായി വളരുകയാണ്.

ഓരോ പൗരൻ്റെയും ചുമലിൽ കടത്തിൻ്റെ ഭാരം

201.17 ലക്ഷം കോടി രൂപ എന്ന സംഖ്യയുടെ വലിപ്പം മനസ്സിലാക്കാൻ എളുപ്പമല്ല. പക്ഷേ അത് ഓരോ ഇന്ത്യൻ പൗരൻ്റെ തലയിൽ പങ്കുവെച്ച് കണക്കാക്കിയാൽ ചിത്രം കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. നിലവിലെ ജനസംഖ്യ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, ഓരോ പൗരൻ്റെയും മേലുള്ള കേന്ദ്ര സർക്കാരിൻ്റെ കടബാധ്യത ഏകദേശം 1.36 ലക്ഷം രൂപയോളം വരും. ഇത് ഓരോരുത്തരും നേരിട്ട് അടയ്‌ക്കേണ്ട വ്യക്തിഗത കടമല്ല. പക്ഷേ നികുതിയിലൂടെയും വിലക്കയറ്റത്തിലൂടെയും പൊതുചെലവിലെ കുറവിലൂടെയും ക്ഷേമപദ്ധതികളിലെ ചുരുക്കത്തിലൂടെയും ഈ കടത്തിൻ്റെ ഭാരം ഒടുവിൽ ജനങ്ങളിലേക്കുതന്നെ മടങ്ങിയെത്തും.

ഒരു കർഷകൻ്റെ സബ്സിഡി കുറയുമ്പോഴും, ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയുടെ സ്കോളർഷിപ്പ് വൈകുമ്പോഴും, ഒരു ആശുപത്രിയിൽ മരുന്നില്ലാതെ രോഗി മടങ്ങുമ്പോഴും, ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് തൊഴിൽപദ്ധതിയിൽ ദിവസങ്ങൾ കുറയുമ്പോഴും ഈ സാമ്പത്തികഭാരം സാധാരണക്കാരൻ്റെ ജീവിതത്തിൽ രൂപംകൊള്ളുന്നു. കടം ഒരു അക്കൗണ്ടിങ് കണക്കല്ല. അത് പൊതുജീവിതത്തിൽ മുറിവാകുന്ന യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.

പുതിയ കടം പഴയ പലിശയ്ക്കായി

ഈ വിവരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ആശങ്കാജനകമായത് പുതിയ വായ്പയും പലിശ തിരിച്ചടവും തമ്മിലുള്ള അനുപാതമാണ്. ലഭ്യമായ വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം, 2021-22ൽ പുതിയ വായ്പയുടെ 50.9 ശതമാനമാണ് പലിശ തിരിച്ചടവിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ 2025-26ൽ അത് 81.8 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, സർക്കാർ പുതിയതായി കടമെടുക്കുന്ന ഓരോ 100 രൂപയിലും ഏകദേശം 82 രൂപ പഴയ കടങ്ങളുടെ പലിശ അടയ്ക്കാൻ മാത്രം പോകുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.

ഇത് സാധാരണ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നമല്ല. ഒരു സർക്കാർ കടമെടുക്കുന്നത് വികസനത്തിനും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്കും തൊഴിൽസൃഷ്ടിക്കും പൊതുനിക്ഷേപത്തിനുമാണെങ്കിൽ അതിന് ഒരു സാമ്പത്തിക അർത്ഥമുണ്ട്. എന്നാൽ പുതിയ വായ്പയുടെ ഭൂരിഭാഗവും പഴയ കടത്തിൻ്റെ പലിശ അടയ്ക്കാൻ പോകുന്നുവെങ്കിൽ, കടം ഒരു വികസനോപാധിയല്ലാതെ കടം തീർക്കാനുള്ള മറ്റൊരു കടമാകുന്നു. ആ ചക്രം ശക്തമാകുമ്പോൾ സർക്കാർ ധനകാര്യത്തിന് ശ്വാസംമുട്ടൽ തുടങ്ങും.

‘കടമെടുക്കുന്നത് ആസ്തിക്കായി’ എന്ന വാദം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു

കേന്ദ്രസർക്കാർ പലപ്പോഴും ഉയർത്തുന്ന വാദം കടമെടുക്കുന്നത് ആസ്തി വികസനത്തിനും അടിസ്ഥാന സൗകര്യവികസനത്തിനുമാണെന്നതാണ്. റോഡുകൾ, റെയിൽവേ, തുറമുഖങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ സൗകര്യങ്ങൾ, വ്യവസായവികസനം എന്നിവയ്ക്കായി കടമെടുക്കുന്നതാണെങ്കിൽ അത് ഭാവിയിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപമാണെന്ന വാദം സിദ്ധാന്തത്തിൽ ശരിയാണ്. പക്ഷേ പുതിയ കടത്തിൻ്റെ വളരെ വലിയൊരു വിഹിതം പലിശ തിരിച്ചടവിലേക്ക് പോകുന്നുവെന്ന കണക്ക് ആ വാദത്തെ ദുർബലമാക്കുന്നു.

പലിശ അടയ്ക്കാൻ കടം എടുക്കേണ്ടിവരുന്ന അവസ്ഥയിൽ ആസ്തിവികസനത്തിൻ്റെ അവകാശവാദം പൂർണമായി വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഒരു കുടുംബം വീടുപണിയാൻ വായ്പ എടുക്കുന്നത് ഒരു കാര്യമാണ്. പഴയ വായ്പയുടെ പലിശ അടയ്ക്കാൻ വീണ്ടും വായ്പ എടുക്കുന്നത് മറ്റൊരു കാര്യമാണ്. രാജ്യത്തിൻ്റെ ധനകാര്യത്തിലും ഈ വ്യത്യാസം നിർണായകമാണ്. കേന്ദ്രസർക്കാരിൻ്റെ കടവളർച്ച ഈ രണ്ടാം സാഹചര്യത്തിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നതെന്ന സംശയമാണ് കണക്കുകൾ ഉയർത്തുന്നത്.

കടം-ജി.ഡി.പി. അനുപാതത്തിലെ ആശ്വാസവാദം

സർക്കാർ പട്ടികയിൽ കടം-ജി.ഡി.പി. അനുപാതം 2021-22ൽ 58.8 ശതമാനവും 2022-23ൽ 59.8 ശതമാനവും 2023-24ൽ 59.2 ശതമാനവും 2024-25ൽ 58.5 ശതമാനവും 2025-26ൽ 58.2 ശതമാനവുമാണ്. പുറമേനിന്നു നോക്കുമ്പോൾ ഈ അനുപാതത്തിൽ വലിയ ഉയർച്ചയില്ലെന്നും ഒടുവിൽ ചെറിയ കുറവ് കാണുന്നുവെന്നും സർക്കാർ വാദിക്കാം. പക്ഷേ അതിനൊപ്പം നൽകിയ കുറിപ്പാണ് ഈ ആശ്വാസവാദത്തെ തന്നെ സംശയത്തിലാക്കുന്നത്.

2022-23 മുതൽ കടം-ജി.ഡി.പി. അനുപാതം പുതിയ ജി.ഡി.പി. സീരീസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കണക്കാക്കിയതെന്നാണ് ധന മന്ത്രാലയം വ്യക്തമാക്കുന്നത്. 2022-23-നു മുൻപുള്ള വർഷങ്ങളിൽ 2011-12 അടിസ്ഥാനവർഷമുള്ള പഴയ ജി.ഡി.പി. സീരീസ് ഉപയോഗിച്ചു. 2022-23 മുതൽ 2022-23 അടിസ്ഥാനവർഷമുള്ള പുതിയ ജി.ഡി.പി. സീരീസ് ഉപയോഗിച്ചു. 2 വ്യത്യസ്ത ജി.ഡി.പി. സീരീസുകൾ ഉപയോഗിച്ച് കണക്കാക്കിയ അനുപാതങ്ങൾ പൊതുവേ നേരിട്ട് താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്നും മന്ത്രാലയം തന്നെ കുറിപ്പിൽ പറയുന്നു.

ഇതാണ് പ്രധാന പ്രശ്നം. ഒരേ അളവുകോൽ ഉപയോഗിക്കാതെ കണക്കാക്കിയ അനുപാതങ്ങളെ നിരത്തി “കടഭാരം നിയന്ത്രണത്തിലാണ്” എന്ന് പറയുന്നത് ജനങ്ങളെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാനുള്ള സമീപനമാണ്. അനുപാതം ചെറുതായി കുറഞ്ഞുവെന്ന കണക്കു കാണിച്ചാലും, ആ കണക്കിൻ്റെ അടിസ്ഥാനം മാറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയവാദം സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കണം.

കണക്കിൻ്റെ ഭാഷയും ജീവിതത്തിൻ്റെ ഭാഷയും

പൊതു ധനകാര്യത്തിൽ കടം എന്നും മോശമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. വികസനത്തിനായി കടമെടുക്കേണ്ടിവരും. വലിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ കടമില്ലാതെ മുന്നോട്ട് പോകില്ല. എന്നാൽ കടം എത്രയാണെന്നതുപോലെ തന്നെ പ്രധാനമാണ് അത് എന്തിനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യവും. കടത്തിൻ്റെ ഗുണനിലവാരം, പലിശഭാരം, തിരിച്ചടവിൻ്റെ ശേഷി, പൊതുചെലവുകളിലുണ്ടാകുന്ന സമ്മർദ്ദം — ഇവയെല്ലാം കൂടി നോക്കുമ്പോഴാണ് സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയുടെ യഥാർത്ഥ ചിത്രം ലഭിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇപ്പോൾ ഉയരുന്ന ആശങ്ക അതാണ്. കടം ഉയരുന്നു. പലിശഭാരം ഉയരുന്നു. പുതിയ കടത്തിൻ്റെ വലിയ പങ്ക് പഴയ പലിശയിലേക്ക് പോകുന്നു. അതേസമയം സർക്കാർ ആശ്വാസം പറയുന്നത് കടം-ജി.ഡി.പി. അനുപാതം നിയന്ത്രണത്തിലാണെന്ന കണക്കിലൂടെ. പക്ഷേ ആ അനുപാതത്തിൻ്റെ കണക്കുകൂട്ടൽരീതിയിലും മാറ്റമുണ്ട്. ഇത് ജനാധിപത്യപരമായ സാമ്പത്തികചർച്ച ആവശ്യപ്പെടുന്ന സാഹചര്യമാണ്.

ജനങ്ങളോട് പറയാത്ത വില

ഇത്തരത്തിലുള്ള കടബാധ്യതയുടെ യഥാർത്ഥ വില സർക്കാർ പ്രസ്താവനകളിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും കാണണമെന്നില്ല. അത് കാണുന്നത് സാധാരണക്കാരൻ്റെ ജീവിതത്തിലാണ്. കേന്ദ്രസഹായം കുറയുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ബജറ്റുകളിൽ. ക്ഷേമപദ്ധതികൾക്ക് ഫണ്ട് ലഭിക്കാത്ത പഞ്ചായത്തുകളിൽ. സ്കൂളുകളുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിൽ. ആശുപത്രികളുടെ മരുന്നുകിട്ടാക്കുറവിൽ. തൊഴിലില്ലാത്ത യുവാക്കളുടെ നീളുന്ന കാത്തിരിപ്പിൽ. വിലക്കയറ്റത്തിൽ. പരോക്ഷനികുതികളുടെ ഭാരത്തിൽ.

സാമ്പത്തികഭാരം ഒടുവിൽ സമൂഹത്തിലെ ദുർബലരായ ജനവിഭാഗങ്ങളിലേക്കാണ് കൂടുതലായി നീങ്ങുന്നത്. വലിയ കടത്തിൻ്റെ പലിശ അടയ്ക്കാനുള്ള ബാധ്യത മുൻഗണനയാകുമ്പോൾ, പൊതുചെലവിൽ കുറവ് വരുത്താനുള്ള സമ്മർദ്ദം ഉയരും. അപ്പോൾ ചോദ്യം ഇതാണ്: കടം ആരുടെ പേരിലാണ് എടുക്കുന്നത്, അതിൻ്റെ നേട്ടം ആരാണ് ലഭിക്കുന്നത്, അതിൻ്റെ ഭാരം ആരാണ് വഹിക്കുന്നത്?

സുതാര്യതയുടെ ആവശ്യകത

രാജ്യസഭയിലെ മറുപടി ചില കണക്കുകൾ നൽകുന്നു. പക്ഷേ അത് കൂടുതൽ ചോദ്യങ്ങളും ഉയർത്തുന്നു. കേന്ദ്ര സർക്കാരിൻ്റെ കടം എന്തെല്ലാം മേഖലകളിലേക്കാണ് വിനിയോഗിച്ചത്? പലിശഭാരം വരുംവർഷങ്ങളിൽ എത്രത്തോളം ഉയരും? പുതിയ വായ്പയുടെ എത്ര ഭാഗം മൂലധനച്ചെലവിലേക്ക് പോകുന്നു? എത്ര ഭാഗം വരുമാനച്ചെലവിനും പലിശയ്ക്കും പോകുന്നു? കടം-ജി.ഡി.പി. അനുപാതം പുതിയ ജി.ഡി.പി. സീരീസിൽ പുനർകണക്കാക്കിയ മുൻവർഷ കണക്കുകൾ പുറത്തുവിടുമോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ മറുപടി ലഭിക്കണം.

പൊതുധനം ജനങ്ങളുടെതാണ്. അതുകൊണ്ട് കടത്തിൻ്റെ കണക്കുകളും ജനങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാകുന്ന ഭാഷയിൽ സർക്കാർ പറയണം. “ആകെ കടം ഇത്ര, ജി.ഡി.പിയോട് അനുപാതം ഇത്ര” എന്ന പട്ടിക മാത്രം പോര. കടം ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതും സർക്കാർ വിശദീകരിക്കണം.

‘അച്ഛാ ദിൻ’ പ്രഖ്യാപനങ്ങൾക്കിടയിലെ കടബാധ്യത

“അച്ഛാ ദിൻ” എന്ന രാഷ്ട്രീയവാഗ്ദാനം ഒരിക്കൽ പ്രതീക്ഷയുടെ ഭാഷയായിരുന്നു. പക്ഷേ ഇന്ന് ആ വാക്കിൻ്റെ നിഴലിൽ കണക്കുകളുടെ കഠിന യാഥാർത്ഥ്യം നിൽക്കുന്നു. കടം 201.17 ലക്ഷം കോടിയായി. 5 വർഷംകൊണ്ട് 62.5 ലക്ഷം കോടിയിലധികം വർധിച്ചു. ഓരോ പൗരൻ്റെയും തലയിൽ ഏകദേശം 1.36 ലക്ഷം രൂപയുടെ കേന്ദ്ര കടഭാരം വരുന്നു. പുതിയ വായ്പയുടെ വലിയ പങ്ക് പഴയ കടത്തിൻ്റെ പലിശയിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. കണക്കുകൂട്ടൽ രീതിയിലെ മാറ്റം കടം-ജി.ഡി.പി. അനുപാതത്തിലെ ആശ്വാസവാദത്തെ സംശയാസ്പദമാക്കുന്നു.

ഇത് രാജ്യത്തിൻ്റെ സാമ്പത്തിക ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള മുന്നറിയിപ്പാണ്. വൻപ്രഖ്യാപനങ്ങൾക്കിടയിൽ കണക്കുകൾ മറയ്ക്കാനാവില്ല. പരസ്യങ്ങളിലൂടെ കടഭാരം കുറയില്ല. മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ കൊണ്ട് പലിശ അടയ്ക്കാനാവില്ല. സാമ്പത്തികസ്ഥിരതയ്ക്ക് ആവശ്യമായത് സത്യസന്ധമായ കണക്കുകളും ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള നയങ്ങളും സുതാര്യമായ ചെലവുവിനിയോഗവുമാണ്.

ഭാവിയെ തടവിലാക്കുന്ന കടം

രാജ്യം കടം എടുക്കാം. പക്ഷേ കടം ഭാവിയെ തടവിലാക്കാൻ പാടില്ല. സർക്കാർ വികസനം പറയാം. പക്ഷേ വികസനത്തിൻ്റെ പേരിൽ പലിശയുടെ കുഴി മറയ്ക്കാൻ പാടില്ല. ജി.ഡി.പി. അനുപാതം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാം. പക്ഷേ അളവുകോൽ മാറിയ കാര്യം ജനങ്ങളിൽനിന്ന് മറയ്ക്കാൻ പാടില്ല.

രാജ്യസഭയിലെ ഈ മറുപടി ഒരു അക്കൗണ്ട് പുസ്തകത്തിലെ വരികളല്ല. അത് ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. കടത്തിൻ്റെ കണക്കിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭാവിയുടെ ചോദ്യമാണ് അത്. ആ ചോദ്യം ഇതാണ്: ഇന്ത്യ കടം എടുത്ത് വികസനത്തിലേക്കാണോ നടക്കുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ പഴയ കടത്തിൻ്റെ പലിശ അടയ്ക്കാനായി പുതിയ കടത്തിൻ്റെ വഴിയിലൂടെയാണോ വലിഞ്ഞുനീങ്ങുന്നത്?

ഈ ചോദ്യത്തിന് കൃത്യമായ മറുപടി നൽകേണ്ടത് സർക്കാരാണ്. കാരണം കടം സർക്കാരിൻ്റെ പേരിലാണെങ്കിലും, അതിൻ്റെ ഭാരം ഒടുവിൽ ജനങ്ങളുടെ ചുമലിലാണ്.