അക്കൗണ്ടുകൾ കൂടുന്നു, ശാഖകൾ കൂടുന്നു, ജീവനക്കാർ മാത്രം കുറയുന്നു

Follow the FOURTH PILLAR LIVE channel on WhatsApp 

രാജ്യത്തിന്റെ ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തിന്റെ നട്ടെല്ലാണ് പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ. ഗ്രാമത്തിലെ കർഷകന്റെ വിളവായ്പ മുതൽ പെൻഷൻ വാങ്ങുന്ന വയോധികന്റെ അക്കൗണ്ട് വരെ, വിദ്യാർഥിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ വായ്പ മുതൽ ചെറുകിട വ്യാപാരിയുടെ പ്രവർത്തനമൂലധനം വരെ കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതവുമായി ഈ ബാങ്കുകൾ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

എന്നാൽ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ സേവനം വ്യാപിക്കുമ്പോഴും അതിനാവശ്യമായ ജീവനക്കാരെ നിയമിക്കുന്നതിന് പകരം ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കുകയാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ. അക്കൗണ്ടുകൾ കൂടുന്നു. ശാഖകളുടെ എണ്ണം കൂടുന്നു. ഇടപാടുകൾ വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇതെല്ലാം കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം 5 വർഷം മുമ്പുണ്ടായിരുന്നതിലും കുറവാണ്.

രാജ്യസഭയിൽ സി.പി.എം. അംഗം ഡോ.വി.ശിവദാസൻ ഉന്നയിച്ച ചോദ്യത്തിന് കേന്ദ്ര ധനകാര്യ സഹമന്ത്രി പങ്കജ് ചൗധരി നൽകിയ മറുപടിയാണ് ഈ ഗുരുതരമായ സ്ഥിതി പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നത്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 11ന് രാജ്യസഭയിൽ നൽകിയ മറുപടിയിൽ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിലെ ശാഖകളുടെ അടച്ചുപൂട്ടൽ, പുതിയ ശാഖകൾ, ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം, അക്കൗണ്ടുകളുടെ എണ്ണം എന്നിവയുടെ ബാങ്ക് തിരിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങളാണ് കേന്ദ്രം വെളിപ്പെടുത്തിയത്.

26,617 ജീവനക്കാർ കുറഞ്ഞു

2021 മാർച്ച് 31ന് രാജ്യത്തെ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിൽ ആകെ 7,84,258 ജീവനക്കാരാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. 2025 മാർച്ച് 31 ആയപ്പോൾ അത് 7,57,641 ആയി കുറഞ്ഞു. അതായത് 26,617 ജീവനക്കാരുടെ കുറവ്. ഏകദേശം 3.4 ശതമാനം. 2022ൽ ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം 7,76,276 ആയി. 2023ൽ 7,67,080. 2024ൽ അത് 7,56,015 ആയി താഴ്ന്നു. 2025ൽ ചെറിയ വർധന ഉണ്ടായെങ്കിലും 5 വർഷം മുമ്പത്തെ നിലയിൽനിന്ന് വലിയ കുറവ് തന്നെയാണ് തുടരുന്നത്.

ചില പ്രധാന ബാങ്കുകളിലെ കണക്കുകൾ സ്ഥിതിയുടെ ഗൗരവം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബാങ്ക് ഓഫ് ബറോഡയിൽ 2021ൽ 82,695 ജീവനക്കാരുണ്ടായിരുന്നത് 2025ൽ 74,270 ആയി. 8,425 പേരുടെ കുറവ്. കാനറ ബാങ്കിൽ 88,450ൽനിന്ന് 81,260 ആയി. 7,190 ജീവനക്കാർ കുറഞ്ഞു. സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ 2,45,652ൽനിന്ന് 2,36,226 ആയി. 9,426 പേരുടെ കുറവ്. യൂണിയൻ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ 78,202ൽനിന്ന് 73,945 ആയി. ഇന്ത്യൻ ഓവർസീസ് ബാങ്കിൽ 23,571ൽനിന്ന് 20,965 ആയി.

എല്ലാ ബാങ്കുകളിലും ഒരേ രീതിയിലല്ല മാറ്റം. പഞ്ചാബ് നാഷണൽ ബാങ്കിലും ബാങ്ക് ഓഫ് മഹാരാഷ്ട്രയിലും സെൻട്രൽ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയിലും ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തിന്റെ ആകെ കണക്കെടുത്താൽ ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം വലിയ തോതിൽ താഴ്ന്നുവെന്നതാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെതന്നെ രേഖ പറയുന്നത്.

അക്കൗണ്ടുകൾ 15.26 കോടി കൂടി

ജീവനക്കാർ കുറഞ്ഞ കാലത്തുതന്നെ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന അക്കൗണ്ടുകളുടെ എണ്ണം വൻതോതിൽ ഉയർന്നു. 2022 മാർച്ച് 31ന് പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിലെ അക്കൗണ്ടുകളുടെ എണ്ണം 144.90 കോടി ആയിരുന്നു. 2026 മാർച്ച് 31 ആയപ്പോൾ അത് 160.16 കോടിയായി. 4 വർഷത്തിനിടെ 15.26 കോടി അക്കൗണ്ടുകളുടെ വർധന.

സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം 46.77 കോടി അക്കൗണ്ടുകൾ 53.03 കോടിയായി. ബാങ്ക് ഓഫ് ബറോഡയിൽ 15.62 കോടിയിൽനിന്ന് 18.93 കോടിയായി. സെൻട്രൽ ബാങ്കിൽ 7.14 കോടിയിൽനിന്ന് 8.25 കോടിയായി. ഇന്ത്യൻ ഓവർസീസ് ബാങ്കിൽ 3.58 കോടിയിൽനിന്ന് 4.45 കോടിയായി.

അക്കൗണ്ടുകൾ കൂടുന്നു. ബാങ്കിങ് സേവനത്തിന്റെ പരിധി വികസിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിനനുസരിച്ച് ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം കൂടുന്നില്ല. ഇവിടെയാണ് അമിത ജോലിഭാരത്തിന്റെ പ്രശ്നം ഉയരുന്നതെന്ന് ഡോ.വി.ശിവദാസൻ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

4,093 ശാഖകൾ അടച്ചു; 6,255 പുതിയത് തുറന്നു

കഴിഞ്ഞ 5 സാമ്പത്തികവർഷങ്ങളിൽ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ 4,093 ശാഖകളാണ് അടച്ചത്. 2021–22ൽ മാത്രം 2,564 ശാഖകൾ അടച്ചു. 2022–23ൽ 700, 2023–24ൽ 556, 2024–25ൽ 146, 2025–26ൽ 127 ശാഖകൾ വീതവും അടച്ചു.

2021–22ൽ അടച്ച ശാഖകളുടെ കണക്ക് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. കാനറ ബാങ്ക് — 882. പഞ്ചാബ് നാഷണൽ ബാങ്ക് — 730. യൂണിയൻ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ — 467. ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക് — 291. സെൻട്രൽ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ — 82. ഒരൊറ്റ സാമ്പത്തികവർഷത്തിനുള്ളിലാണ് ഇത്രയും വലിയ അടച്ചുപൂട്ടൽ നടന്നത്.

അതേസമയം 5 വർഷത്തിനിടെ 6,255 പുതിയ ശാഖകളും പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ തുറന്നു. 2021–22ൽ 476 ശാഖകളായിരുന്നു പുതിയത്. 2022–23ൽ 932, 2023–24ൽ 1,057, 2024–25ൽ 1,823, 2025–26ൽ 1,967 എന്നിങ്ങനെ പുതിയ ശാഖകളുടെ എണ്ണം ഉയർന്നു.

അതായത് ശാഖകളുടെ എണ്ണത്തിൽ ആകെ വർധനയുണ്ട്. അക്കൗണ്ടുകളുടെ എണ്ണത്തിലും വലിയ വർധനയുണ്ട്. പക്ഷേ ജീവനക്കാർ? അവർ കുറഞ്ഞു. ഇതാണ് കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ബാങ്കിങ് നയത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുധ്യം.

ഒരു ജീവനക്കാരന്റെ ചുമലിൽ കൂടുതൽ ജോലി

ഒരു ബാങ്ക് ശാഖ എന്നത് പണം നിക്ഷേപിക്കാനും പിൻവലിക്കാനുമുള്ള കൗണ്ടർ മാത്രമല്ല. വായ്പകൾ പരിശോധിക്കണം. കൃഷിവായ്പ നൽകണം. പെൻഷൻ കൈകാര്യം ചെയ്യണം. സർക്കാർ ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ പണം വിതരണം ചെയ്യണം. കെ.വൈ.സി. നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കണം. തട്ടിപ്പ് തടയണം. വായ്പ തിരിച്ചുപിടിക്കണം. ഡിജിറ്റൽ ഇടപാടുകളിലെ പരാതികൾ പരിഹരിക്കണം. എ.ടി.എം., ഓൺലൈൻ ബാങ്കിങ്, മൊബൈൽ ബാങ്കിങ് തുടങ്ങിയ സേവനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യണം. ഇതിനിടയിലാണ് കോടിക്കണക്കിന് പുതിയ അക്കൗണ്ടുകളും വരുന്നത്.

ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം കുറച്ചുകൊണ്ട് ഇത്രയും ജോലികൾ ഏറ്റെടുക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ആദ്യ ഇര ജീവനക്കാരനാണ്. രണ്ടാമത്തെ ഇര ഇടപാടുകാരനും. കൗണ്ടറിൽ കാത്തിരിപ്പ് കൂടും. വായ്പാ അപേക്ഷകൾ തീർപ്പാക്കാൻ താമസിക്കും. ജീവനക്കാർക്ക് അവധിയെടുക്കാൻ പോലും പ്രയാസമാകും. ലക്ഷ്യങ്ങളും ടാർഗറ്റുകളും സമ്മർദവും കൂടും. പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിന്റെ ലാഭക്കണക്കിൽ ഇതൊന്നും കാണാനാകില്ല.

ഡിജിറ്റൽ ബാങ്കിങ് മറുപടിയല്ല

കേന്ദ്രസർക്കാരും ബാങ്ക് മാനേജ്മെന്റുകളും പലപ്പോഴും ഉയർത്തുന്ന വാദമാണ് ഡിജിറ്റൽ ബാങ്കിങ് വ്യാപകമായതോടെ ജീവനക്കാരുടെ ആവശ്യം കുറഞ്ഞുവെന്നത്. എന്നാൽ ഇന്ത്യ മുഴുവൻ മൊബൈൽ ആപ്പിനുള്ളിലല്ല ജീവിക്കുന്നത്. പെൻഷൻ വാങ്ങുന്ന മുതിർന്ന പൗരന്മാർ ഇന്നും ബാങ്ക് ശാഖയിലെത്തുന്നു. കർഷകർ ബാങ്കിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരോട് നേരിട്ട് സംസാരിക്കുന്നു. തൊഴിലാളികളും ചെറുകിട വ്യാപാരികളും സ്വയംതൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവരും ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ സാധാരണക്കാരും ബാങ്കിന്റെ നേരിട്ടുള്ള സേവനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ ബാങ്കിങ് ഒരു അധിക സൗകര്യമാണ്. മനുഷ്യനെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള ഉപകരണമല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സാങ്കേതികവിദ്യ വ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ ആവശ്യത്തിന് ജീവനക്കാരെ നിയമിക്കാതിരിക്കുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാകില്ലെന്ന് ശിവദാസൻ പറയുന്നു.

ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യക്കാണ് തിരിച്ചടി കൂടുതൽ

ആയിരക്കണക്കിന് ബാങ്ക് ശാഖകൾ അടച്ചുപൂട്ടിയപ്പോൾ അതിന്റെ ആഘാതം നഗരങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ശാഖാ ലയനങ്ങളും അടച്ചുപൂട്ടലുകളും ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

ഒരു ഗ്രാമത്തിലെ ശാഖ അടച്ചാൽ അടുത്ത ബാങ്കിലേക്ക് കിലോമീറ്ററുകൾ യാത്രചെയ്യേണ്ടിവരും. അതിന്റെ ബുദ്ധിമുട്ട് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അനുഭവിക്കുന്നത് വയോധികരും പെൻഷൻകാരും കർഷകരും ചെറുകിട വ്യാപാരികളുമാണ്. ‘സാമ്പത്തിക ഉൾക്കൊള്ളൽ’ എന്ന വാക്ക് കേന്ദ്രസർക്കാർ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ബാങ്കിങ് സേവനം മനുഷ്യരിൽനിന്ന് അകറ്റുന്ന നടപടികളും മറുവശത്ത് തുടരുകയാണ്.

സ്ഥിരം നിയമനത്തിനുപകരം ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിങ്

പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിൽ ഹൗസ് കീപ്പിങ്, സുരക്ഷ, എ.ടി.എം. സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ നോൺ-കോർ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിങ് നിലവിലുണ്ടെന്ന് കേന്ദ്രസർക്കാർ നേരത്തെ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സ്ഥിരം ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം കുറയുകയും കരാർ–ഔട്ട്‌സോഴ്‌സ് തൊഴിൽ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം പൊതുമേഖലയുടെ സ്വഭാവത്തെയും ബാധിക്കും.

സ്ഥിരം നിയമനം വെറും ഒരു തൊഴിൽപ്രശ്നമല്ല. അത് സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വത്തിന്റെയും അനുഭവസമ്പത്തിന്റെയും സേവനനിലവാരത്തിന്റെയും പ്രശ്നമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ബാങ്ക് തിരിച്ചും തസ്തിക തിരിച്ചും സ്ഥിരം ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം, ഒഴിവുകൾ, വിരമിക്കൽ, പുതിയ നിയമനം, കരാർ–ഔട്ട്‌സോഴ്‌സ് ജീവനക്കാരുടെ എണ്ണം എന്നിവ കേന്ദ്ര സർക്കാർ പരസ്യപ്പെടുത്തണമെന്ന് ശിവദാസൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

ബാങ്കിന്റെ വിജയം ലാഭം മാത്രമല്ല

കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ ലാഭം ഉയർന്നുവെന്ന് കേന്ദ്രസർക്കാർ ആവർത്തിച്ച് അവകാശപ്പെടാറുണ്ട്. ലാഭം നല്ല കാര്യമാണ്. പക്ഷേ ലാഭം മാത്രം പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിന്റെ വിജയമല്ല. ഒരു സ്വകാര്യ കമ്പനിയെപ്പോലെ ബാലൻസ് ഷീറ്റിലെ ലാഭം മാത്രം നോക്കി പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിനെ വിലയിരുത്താനാകില്ല.

ഗ്രാമത്തിലേക്ക് ബാങ്കിങ് എത്തിക്കുന്നുണ്ടോ? കർഷകന് വായ്പ ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? ചെറുകിട വ്യവസായിക്ക് സഹായമുണ്ടോ? പെൻഷൻകാരന് സമയത്ത് സേവനം ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ? ജീവനക്കാർക്ക് മാനുഷികമായി ജോലി ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ? ഇവയും ബാങ്കിന്റെ പ്രകടനത്തിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങളാണ്.

പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിന്റെ ലക്ഷ്യം പൊതുസേവനമാണ്. ജീവനക്കാരെ കുറച്ചുകൊണ്ട് ലാഭം കൂട്ടുന്നത് കാര്യക്ഷമതയല്ല. അത് ജോലിഭാരം ജീവനക്കാരന്റെ ചുമലിലേക്ക് മാറ്റുന്നതാണ്.

ജീവനക്കാരുടെ മാനസികാരോഗ്യവും പരിശോധിക്കണം

ബാങ്കിങ് ജീവനക്കാരുടെ ജോലി സമ്മർദത്തെക്കുറിച്ച് വർഷങ്ങളായി പരാതികളുണ്ട്. ടാർഗറ്റുകൾ. ജീവനക്കാരുടെ കുറവ്. വായ്പാ തിരിച്ചുപിടിത്തത്തിന്റെ സമ്മർദം.അവധിയെടുക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട്. സ്ഥലംമാറ്റം. ഉപഭോക്താക്കളുടെ നീണ്ട നിര. ഡിജിറ്റൽ സേവനങ്ങളുടെ അധിക ചുമതല.

ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് ബാങ്ക് ജീവനക്കാരുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തെയും ബാധിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് കേന്ദ്രം ഗൗരവമായി പരിശോധിക്കണമെന്ന് ശിവദാസൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ബാങ്കിങ് ജീവനക്കാരിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്ന ആത്മഹത്യകളെയും ജോലിഭാരവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി പഠിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ഒരു പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ലാഭം ഉയരുമ്പോൾ അതിന്റെ പിന്നിൽ ജീവനക്കാരന്റെ ആരോഗ്യവും കുടുംബജീവിതവും തകരുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ നേട്ടമായി അവതരിപ്പിക്കാനാകില്ല.

ഒഴിവുകൾ നികത്തണം

രാജ്യസഭയിൽ ലഭിച്ച മറുപടി ഒരു കാര്യം സംശയമില്ലാതെ തെളിയിക്കുന്നു. പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിങ് ചുരുങ്ങിയിട്ടില്ല. അത് കൂടുതൽ ആളുകളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയാണ്.

2022ൽ 144.90 കോടി അക്കൗണ്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നത് 2026ൽ 160.16 കോടിയായി. 5 വർഷത്തിൽ പുതിയതായി തുറന്നത് 6,255 ശാഖകൾ. എന്നിട്ടും ജീവനക്കാർ അഞ്ചുവർഷം മുമ്പത്തേക്കാൾ 26,617 പേർ കുറവ്. ഈ 3 കണക്കുകൾ മാത്രം മതി പ്രശ്നം മനസ്സിലാക്കാൻ.

കൂടുതൽ അക്കൗണ്ടുകൾ. കൂടുതൽ ശാഖകൾ. കുറഞ്ഞ ജീവനക്കാർ. ഇത് കാര്യക്ഷമതയുടെ സൂചികയല്ല. അമിത തൊഴിൽഭാരത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.

പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളിലെ ഒഴിവുകൾ അടിയന്തരമായി നികത്തണം. ആവശ്യത്തിന് പുതിയ തസ്തികകൾ സൃഷ്ടിക്കണം. സ്ഥിരം നിയമനം ശക്തിപ്പെടുത്തണം. ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിങ് വ്യാപിപ്പിച്ച് പൊതുമേഖലാ ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തെ ക്രമേണ സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിലേക്ക് തള്ളുന്ന നയം അവസാനിപ്പിക്കണം.

ബാങ്കുകളുടെ വളർച്ച ജീവനക്കാരന്റെ ചുമലിലെ ഭാരമായി മാറരുത്. കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങളുടെ പണം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾക്ക് ആവശ്യമായ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മൂലധനം പണം മാത്രമല്ല. മനുഷ്യരാണ്. ആ മനുഷ്യവിഭവശേഷി ഉറപ്പാക്കാൻ കേന്ദ്രസർക്കാർ തയ്യാറാകണമെന്നാണ് രാജ്യസഭയിൽ വെച്ച കണക്കുകൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.